Hetman - powojenna historia wrocławskich szachów

Czym jest nasza nieco siedemdziesięcioletnia historia wobec co najmniej tysiącsiedemsetletniej historii szachów? W tym wymiarze niewiele, ale w powojennym Wrocławiu na pewno coś znaczy [1].

- 1945-56 -

Wrocławski Klub Szachowy HETMAN jest spadkobiercą Wrocławskiego Klubu Szachowego, który powstał już w grudniu 1945 r. Dziennik "Pionier" [2] donosił: „W dniu 9 grudnia 1945 w lokalu Związku Zawodowego Dziennikarzy RP odbyło się organizacyjne zebranie szachistów i sympatyków szachów. W niespodziewanie dużej liczbie szachiści uznali konieczność zorganizowania się klub, który by szerzył grę w szachy na terenie miasta. Klub przyjął nazwę Wrocławski Klub Szachowy. Na czele graczy zarządu stanął obywatel Błaszczak”. Czesław Błaszczak został perwszym prezesem. Przyjechał do Wrocławia latem 1945 r. z tytułem wicemistrza Krakowa na rok 1945 i podjął się organizacji życia szachowego w mieście.

W pierwszych, powojennych latach ciągłość działalności klubu, zmieniającego nazwę w zależności od wymogów administracyjnych, wyznaczona była stałością zespołu szachistów tu występujących. Powojenne zasady organizacji i finansowania sportu wymagały powiązania wszelkich stowarzyszeń z zakładami pracy. Toteż w roku 1947 członkowie Wrocławskiego Klubu Szachowego, pod wodzą Czesława Błaszczaka, stają się sekcją szachową w wielosekcyjnym „Kolejarzu” - klubie przypisanym branży kolejowej. Jednakże część szachistów, z Władysławem Stachnikiem, przechodzi do YMCA Wrocław - organizacji społeczno-wychowawczej, stawiającej na harmonijny rozwój moralny, umysłowy i fizyczny jednostki, opierający się na zasadach etyki chrześcijańskiej. Pod rządami komunistów w 1949 roku organizację tę za "narzędzie burżuazyjno-faszystowskiego wychowania, popierane przez zagranicznych mocodawców i sanacyjne czynniki rządzące" i zlikwidowano [3]. Po tym zdarzeniu wszyscy szachiści znów spotykają się w „Kolejarzu”.

W roku 1947r. powstaje sekcja szachowa założona przez Jerzego Arłamowskiego przy Organizacji Środowiskowej AZS. Drużyna wrocławskiego AZS-u odnosi sukces w Drużynowych Mistrzostwach Polski w roku 1955r., ale zaraz po tym zwycięstwie sekcja się rozpada, bo Organizacja Środowiskowa AZS odmówiła jej finansowania. Sytuacja nie jest typowa dla Wrocławia, dzieje się tak we wszystkich polskich AZS’ach - likwidowane są sekcje szachowe! Należy pamietać, że w polskiej lidze szachowej, liczącej dwanaście zespołów, grały AZS’y z Krakowa, Gliwic i Wrocławia przez kilka lat z rzędu oraz sporadycznie pojawiał się też AZS z Warszawy. Władze sportu akademickiego forsowały inne dyscypliny, w tym boks!

Nic więc dziwnego, że wyjście szachistów z wielosekcyjnego „Kolejarza” było inspirowane chęcią  połączenia się z szachistami AZS’u. Większość zawodników i działaczy przechodzi do klubu, który nosi już  nową nazwę Hetmana. W 1956 w miejsce "Kolejarza" powstaje jednosekcyjny „Kolejowy Klub Szachowy Hetman”. Pierwszym prezesem zostaje Jerzy Arłamowski dotychczasowy przewodniczący sekcji AZS, prezes DZSzach oraz działający efektywnie w sportowych władzach miejskich.

- 1957-74 -

Do tej pory szachiści rozgrywali swe mistrzostwa w różnych lokalach Wrocławia. Jednak prezes Arłamowski uzyskuje w 1958 r. lokal dla klubu. Oficjalnie jest to Centralny Klub Szachowy, ale gospodarzem KKSz Hetman. Lokal ma powierzchnię około 250 m2 i może pomieścić jednocześnie ponad siedemdziesięciu grających. Ma też salę szkoleniową, biuro zajmowane przez Dolnośląski Związek Szachowy, który powstał w roku 1957 i inne pomieszczenia.

Stabilizacja finansowa, lokal i szkolenie prowadzone przez mistrza Błaszczaka to podstawy szybkiego rozwoju szachów we Wrocławiu, gdzie wiodącym jest klub Hetman. Przychodzą sukcesy sportowe indywidualne i drużynowe, w kategoriach seniorów i juniorów.

Zdjęcie: "Srebrna" drużyna Hetmana Wrocław z 1961r.: Stefan Witkowski, Lech Chrzanowski, Zdzisław Kwasniewski, Henryka Jochelson, Stanisław Ćwiąkała, Czesław Błaszczak, Zbigniew Doda i Zbigniew Terlecki (fot. Filipowicz Andrzej - wspomnienia ... [4])

Wrocław, reprezentowany przede wszystkim przez Hetmana liczącego około dwustu członków,  staje się ośrodkiem wywierającym znaczny wpływ na działalność krajową. We Wrocławiu odbywają się finały mistrzostw Polski indywidualne mężczyzn w latach 1960, 72 i 87, kobiet 1961, 75, 87 i 99 oraz  drużynowe w latach 1960, 61, 62, 67 i 69.

W 1961r. Hetman Wrocław zdobył srebrny medal XVII Drużynowych Mistrzostw Polski w szachach klasycznych (za Legionem Warszawa, a przed AZS Kraków), zdobywając 52,5 z 88 punktów. Hetmaniści walczyli w składzie: Z.Doda, C.Błaszczak, S.Witkowski, Z.Terlecki, L.Chrzanowski, S.Ćwiąkała, Z.Kwaśniewski, H.Jochelson.

Rok później drużyna powtórzyła sukces (tym razem za KKSz Kraków, a przed Legionem Warszawa) w składzie: Z.Terlecki, F.Prochownik, C.Błaszczak, L.Chrzanowski, J.Stępniewski, Z.Kwaśniewski, T.Drelinkiewicz, H.Jochelson. Na podobny sukces musieliśmy czekać do 1999r. Od 1963r sportowe akcje Hetmana zaczynają spadać. W tymże roku powstał Wojskowy Klub Szachowy „64”, który przejął większość zawodników Hetmana i wrocławskiej Pogoni. Przez kilka sezonów nasz klub występuje w klasie okręgowej.

W miejsce sukcesów sportowych pojawiają się sukcesy organizacyjne: w roku 1963 odbywa się pierwszy międzynarodowy turniej szachowy w Polanicy Zdroju i trwa do dzisiaj. Jest to znaczna zasługa prezesa Jerzego Arłamowskiego i Ryszarda Więckowskiego, wieloletniego organizatora. Turniej poświęcony pamięci Akiby Rubinsteina przez wiele lat był najsilniejszym turniejem kołowym rozgrywanym w Polsce.

Zdjęcie: Siedzi po środku prof. Machgielis Euwe (Holandia) - mistrz świata w latach 1935-37 oraz prezydent FIDE w latach 1970-78. Pierwszy od lewej stoi Jerzy Arłamowski (prezes Dolnoślaskiego Związku Szachowego), Polaniza Zdrój 1967r.

„Złote czasy” klubu kończą się w roku 1974. Zostaje wyburzony budynek zawierający lokal klubowy. Władze miasta, po wielu staraniach dają lokal zastępczy w budynku przy ul. Dubois 18.  Jest to lokal dużo mniejszy (około130 m kw.), ale pozwala na działalność chociaż ograniczoną co do ilości uczestników.

- 1975-99 -

Działacz Hetmana Czesław Błaszczak nie zaniedbuje jednak pracy szkoleniowej z młodzieżą. Prowadzi mrówczą pracę MDK im. Mikołaja Kopernika.[5] Do głosu na krajowych szachownicach dochodzą juniorzy Hetmana: Franciszek Borkowski, Zbigniew Janikowski i Cezary Balicki, a Ryszard Skrobek zostaje mistrzem Polski seniorów (1977r.).

W maju 1988 r. klub otrzymuje obecny lokal, w zabytkowej kamienicy, przy ul. Św. Antoniego 31 b. Nie jest on zbyt duży (154 m kw.), ale przewidywano, że tu będzie klub szachowy i już w czasie projektowania były prowadzone konsultacje z przyszłym użytkownikiem co do układu pomieszczeń.  Pozwoliło to na mniejszej przestrzeni uzyskać lepszą funkcjonalność obiektu

Hetman w tym okresie pozostaje w cieniu dwóch nowych I-ligowców: AZS Politechnika i Maratonu. Czołowi zawodnicy Hetmana przechodzą do tych klubów skuszeni lepszymi warunkami. Przemiany roku 1989 bolesnie dotknęły sport. Rozwiązany zostaje Maraton, a AZS pozostawił po sobie drużynę okregową. Fenomenem staje się sekcja szachowa MDK Śródmiescie Wrocław, którą prowadzi były junior Hetmana i wychowanek mistrza Błaszczaka - Robert Korpalski.

- po 1999 -

Do 1992 r. klub był finansowany przede wszystkim z funduszy Wojewódzkiej Federacji Sportu. Dotacja zostaje skasowana. Obecnie istnienie klubu ściśle wiąże się z mecenatem prywatnym. Znaczną pomoc finansową świadczą Jan Chorostowski (prezes  Dach-Bud) i Grzegorz  Antkowiak (prezes Gant). Efektem stabilizacji finansowej są sukcesy. W roku 1999 drużyna GANT Hetmana zdobywa srebrny medal Drużynowych Mistrzostw Polski, a w roku 2000 brązowy. W tymże roku drużyna startuje w Pucharze Europy. Niestety od tego roku następuje sportowy regres, aż do 2012r.

Biblioteka klubowa wzbogaciła się o cenne zbiory ofiarowane przez Jerzego Arłamowskiego.

Najlepsi wychowankowie klubu to obecni mistrzowie międzynarodowi: Franciszek Borkowski i Zbigniew Jaśnikowski. Pierwsze kroki w klubie stawiał też Marcin Kamiński – arcymistrz i olimpijczyk. Mistrzów FIDE wychowało się w klubie czterech. Doceniani byli i są działacze klubu. Najwyższe odznaczenie – Honorowy Członek Polskiego Związku Szachowego - miał śp.  Tadeusz Tułasiewicz, a obecnie ma Ryszard Więckowski. Złotą Odznakę Honorową Polskiego Związku Szachowego otrzymał też Janusz Żyła, który wraz z małżonką Anną Domaradzką-Żyłą (mistrzynią Polski juniorek z 1986r.) jest trenerem Młodzieżowej Akademii Szachowej przy PZSzach.

W 2013r. drużyna po kilku latach przerwy startuje w I lidze.

- Źródła -

 Powyższy artykuł powstaje na podstawie:

[1] Więckowski Ryszard, Szachy w powojennym Wrocławiu, Wrocławski Klub Szachowy, (rękopis) 2010

i został uzupełniony źródłami:
[2] Pionier, Dziennik Dolno-Śląski, ROK I, nr. , 1945
[3] YMCA W Polsce - http://www.ymca.pl/htmle/polska/index.php
[4] Filipowicz Andrzej - wspomnienia, Szachowe epizody (28), Magazyn Szachista, kwiecień 2012
[5] Władysław Rudak, Wrocławscy szachiści. 50 lat KKSz. Hetman Wrocław

Opracowanie: Ryszard Więckowski, Marek Ścisły